SARP Nagroda Roku + Grand Prix 2026

Współczesna architektura staje dziś przed bezprecedensowymi wyzwaniami, w których miarą sukcesu projektu nie jest spektakularna forma, lecz świadoma odpowiedzialność za środowisko, skromność oraz powściągliwość w dysponowaniu zasobami planety.

Nagrodę przyznano skromnemu projektowi „Dom w Domu” w Podkowie Leśnej, za przemyślaną i konsekwentną realizację tych właśnie idei, stanowiącą manifest architektury cyrkularnej i głęboko empatycznej wobec zastanego kontekstu przyrodniczego. Projektanci, świadomie rezygnując z wyburzania na rzecz adaptacji, uczynili z istniejącego, skromnego budynku (przeznaczonego pierwotnie do rozbiórki) kompozycyjne i ideowe serce nowego domostwa. Ceglany „ostaniec”, oczyszczony do swojej pierwotnej, szczerej struktury materiałowej, stał się bazą, wokół której utkano nową strukturę domu. Decyzja ta, oparta na konsekwentnie przeprowadzonej zasadzie „box in box” (pudełka w pudełku), pozwoliła na maksymalne zredukowanie śladu węglowego inwestycji oraz ocalenie naturalnego kapitału działki.

Interwencję w zastany drzewostan ograniczono do absolutnego minimum, co stało się możliwe dzięki obudowaniu istniejących „starych murów” nowymi, z zastosowaniem nowoczesnej i ekologicznej technologii prefabrykowanego drewna CLT. Lekkie ściany montowane bez użycia ciężkiego sprzętu stworzyły przestrzenny i klimatyczny bufor pomiędzy surowym, ceglanym wnętrzem, a otaczającym dom lasem. W ten sposób architektura podjęła subtelny dialog struktur: historyczna, niższa i wyciszona masa cegły mieści funkcje intymne i działa jako pasywny regulator temperatury, podczas gdy nowa, drewniana i pełna światła przestrzeń otwiera dom na obecność wszechobecnej natury. Przenikanie się starego z nowym zorganizowano w mistrzowski sposób poprzez wznoszącą się sekwencję pomieszczeń: od zagłębionego w ziemi pokoju ogrodnika, przez strefy dzienne, aż po zwieńczenie, zacienione koronami drzew, pod którymi przewidziano otwarty deck na dachu.

Na szczególne uznanie zasługuje bezkompromisowe podejście do idei „reuse” (ponownego użycia). Projekt dowodzi, że budowa nie musi generować odpadów, lecz może przetwarzać zastaną materię, wpisując się w tak ważny dzisiaj „drugi obieg”. Cegły z częściowej rozbiórki, stalowe kraty przekształcone w balustrady, schody, a nawet drewno ze ściętego drzewa i piaskowiec z podmurówki znalazły swoje nowe przeznaczenie w strukturze budynku, jak i wnętrzach. „Dom w Domu” to projekt mały i pokorny, który zasługuje na wielką nagrodę — Grand Prix. Bowiem w dobie kryzysu klimatycznego niesie niezwykle mocny przekaz: budowanie nie musi oznaczać zaczynania od zera.

Architektura przyszłości to architektura troski. To umiejętne i świadome otoczenie opieką tego, co już istnieje i co można użyć ponownie. To również wrażliwe wpisywanie nowej tkanki w niezurbanizowane miejsca. Bo gdy dzisiaj zastanawiamy się, czy budować w ogóle i słyszymy, by nie budować poza miastem, to ta realizacja udowadnia, że najwłaściwszą odpowiedzią na wyzwania współczesności jest przekształcanie, adaptacja i mądra ewolucja, a nie bezwzględna ekspansja.